Vijzel

Vijzels zijn compacte hefwerktuigen voor het gecontroleerd heffen, ondersteunen, positioneren en laten zakken van machines, constructiedelen en andere zware lasten over een beperkte afstand. Ze worden onder meer ingezet bij montage, onderhoud, machinebouw, staalconstructies en infrastructuurwerken. Een vijzel ondersteunt de last van onderuit en is in beginsel geen hijsmiddel waaraan een last vrij hangt.

Mechanische of hydraulische vijzel kiezen

Een dommekracht of andere mechanische vijzel zet handkracht via een mechanische overbrenging om in hefkracht. Dit type werkt zonder hydraulische vloeistof of externe energiebron en is interessant wanneer robuustheid en directe mechanische controle belangrijk zijn. Een hydraulische vijzel gebruikt vloeistofdruk om met beperkte bedieningskracht een grote, gelijkmatig doseerbare hefkracht te ontwikkelen. Voor lasten met zeer weinig vrije ruimte biedt een hydraulische teenvijzel een laag aangrijppunt.

Capaciteit, hefhoogte en opstelling

De juiste keuze hangt af van meer dan het gewicht alleen. Controleer de Safe Working Load (SWL), de maximaal toegelaten belasting, maar ook minimale bouwhoogte, hefweg, aangrijppunt, stabiliteit, beschikbare werkruimte en gewenste positioneringsnauwkeurigheid. Plaats de vijzel op een harde, vlakke en voldoende draagkrachtige ondergrond en neem de last stabiel op het daarvoor ontworpen draagvlak op. Vermijd excentrische of zijdelingse belasting.

Veilig heffen en ondersteunen

Voer vóór gebruik een visuele en functionele controle uit en neem de last eerst slechts enkele millimeters op om de stabiliteit te beoordelen. Heffen en neerlaten gebeurt rustig en zonder schokken. Overschrijd nooit de opgegeven capaciteit, hef geen personen en werk niet onder een last die uitsluitend door de vijzel wordt gedragen. Wanneer werkzaamheden aan of onder de geheven last nodig zijn, moet die eerst met geschikte mechanische ondersteuning worden geborgd.

Inspectie, onderhoud en normen

Controleer identificatie, voet, lastopname, bediening, bevestigingen en dragende delen. Bij hydraulische uitvoeringen verdienen ook pomp, plunjer, afdichtingen, oliepeil en mogelijke lekkage aandacht; bij mechanische uitvoeringen zijn smering, overbrenging, ratel en rem belangrijk. EN 1494 behandelt technische veiligheidsvoorwaarden voor mobiele of verplaatsbare vijzels. In België geldt daarnaast Boek IV, Titel 4 van de Codex over het welzijn op het werk. Periodieke controle door een bekwame persoon blijft vereist; een controle door een Externe Dienst voor Technische Controles op de Werkplaats (EDTC) is alleen wettelijk verplicht wanneer het concrete toestel en gebruik onder artikel 267 van het Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming (ARAB) vallen.