Takels & lieren

Takels en lieren ondersteunen het gecontroleerd hijsen, trekken en positioneren van lasten. Welke oplossing geschikt is, hangt niet alleen af van het gewicht, maar ook van de bewegingsrichting, de hijs- of treklengte, de gebruiksfrequentie, de beschikbare energiebron en de werkomgeving. Het onderscheid tussen een takel en een lier is daarbij belangrijk: niet elk toestel dat een last kan trekken, is geschikt om die last vrij te hijsen.

Een takel of lier kiezen

Voor verticale hijsbewegingen zijn onder meer handkettingtakels, rateltakels, elektrische kettingtakels en staaldraadtakels beschikbaar. Manuele uitvoeringen zijn bruikbaar wanneer geen stroomvoorziening aanwezig is of wanneer nauwkeurige bediening vooropstaat. Elektrische toestellen passen bij terugkerende bewegingen en een hogere gebruiksintensiteit, op voorwaarde dat spanning, inschakelduur en gebruiksklasse bij de toepassing aansluiten. Bij lieren bepalen daarnaast de trommel, kabellengte, kabelopbouw, rem en montagewijze of het toestel voor trekken, positioneren of hijsen is toegelaten.

Werklast en toepassingsgrenzen

De Working Load Limit (WLL), de maximaal toegelaten werklast, moet op het toestel staan en mag nooit worden overschreden. Controleer ook de draagkracht van de ophanging, bevestigingsconstructie, haken, kabels of lastketting. Een treklier verplaatst doorgaans een ondersteunde last horizontaal of onder beperkte helling; bij hijsen komt het volledige gewicht op de lier, kabel, bevestiging en draagstructuur. Gebruik een lier daarom alleen als hijsmiddel wanneer de fabrikant die toepassing uitdrukkelijk toestaat en het toestel daarvoor ontworpen, beproefd en gemarkeerd is.

Veilig gebruik en onderhoud

Inspecteer vóór elk gebruik de rem, haken, veiligheidskleppen, lastketting of staalkabel, bediening, eindschakelaars en noodstop voor zover die aanwezig zijn. De last moet vrij kunnen bewegen zonder zijdelingse trek, schokken of slepen. Houd personen buiten de gevarenzone en laat niemand onder een hangende last komen. Bij een liertrommel moet de kabel gelijkmatig worden opgewikkeld en moeten in de laagste positie minimaal drie volledige windingen op de trommel blijven. Onderhoud gebeurt onbelast en, bij elektrische uitvoeringen, spanningsloos. Leg inspecties, onderhoud en herstellingen traceerbaar vast.

Normen en wettelijke conformiteit

De toepasselijke norm hangt af van het toestel en de functie. EN 13157 behandelt handbediende hijswerktuigen, terwijl EN 14492-2 relevant is voor aangedreven takels en bepaalde elektrische lieren. Ook EN ISO 12100 en, bij elektrische besturingen, EN 60204-32 en EN ISO 13849-1 kunnen van toepassing zijn. De Europese machinewetgeving, het ARAB en de Codex over het welzijn op het werk bepalen mee de wettelijke context. Een CE-markering en EU-conformiteitsverklaring bevestigen conformiteit met de toepasselijke eisen; CE is geen kwaliteitscertificaat.